Welke lesbevoegdheden zijn er in het onderwijs?
In Nederland kennen we strikte regels voor wie voor de klas mag staan. Voor de basisschool heb je een Pabo-diploma nodig. Voor de middelbare school en het mbo werken we met graden: een tweedegraads bevoegdheid (voor de onderbouw en het vmbo/mbo) en een eerstegraads bevoegdheid (voor alle klassen, inclusief eindexamen vwo).
Primair Onderwijs (De Basis)
Met een diploma van de Pabo ben je bevoegd om les te geven aan groep 1 tot en met 8 van de basisschool. Ook mag je werken in het speciaal basisonderwijs en het praktijkonderwijs. Wil je de overstap maken naar het voortgezet onderwijs? Dan heb je vaak aanvullende scholing nodig.
Voortgezet Onderwijs: 1e of 2e graads?
In het VO (en MBO) ben je geen 'algemeen' leraar, maar vakdocent. Je bevoegdheid bepaalt aan welke klassen je jouw vak mag geven.
Tweedegraads Bevoegdheid
Dit is de meest voorkomende bevoegdheid voor HBO-afgestudeerden en zij-instromers. Je mag lesgeven aan:
- Vmbo (alle klassen).
- Onderbouw havo en vwo (klas 1 t/m 3).
- MBO (alle niveaus).
- Praktijkonderwijs.
Let op: Er bestaat ook een 'beperkte tweedegraads bevoegdheid' (via een educatieve minor). Hiermee mag je alleen in de onderbouw en het vmbo lesgeven, niet in het mbo.
Eerstegraads Bevoegdheid
Dit is de hoogste graad, waarvoor je meestal een universitaire master nodig hebt. Je mag lesgeven aan:
- Alle klassen in het voortgezet onderwijs.
- Dus ook de bovenbouw (eindexamenklassen) van havo en vwo.
Speciale Bevoegdheden
| Type Bevoegdheid | Wat houdt het in? |
|---|---|
| Ongegradeerd | Voor vakken als Lichamelijke Opvoeding, Muziek en Beeldende Vorming. Met dit diploma mag je in alle onderwijssectoren lesgeven (van basisschool tot eindexamenklas). |
| MBO (PDG) | Het mbo kent 'benoembaarheid'. Je mag er lesgeven met een 2e graads bevoegdheid, óf met een Pedagogisch Didactisch Getuigschrift (PDG) als je zij-instromer bent vanuit het bedrijfsleven. |
Met een Pabo-diploma mag je soms ook beperkt lesgeven in het vmbo (bijvoorbeeld voor de vakken Nederlands en Rekenen in de onderbouw), mits je daarvoor een aanvullende module volgt. Dit is een populaire route om de overstap te maken.
Hoe haal je deze bevoegdheid?
Er zijn verschillende wegen naar Rome, afhankelijk van je huidige diploma:
- Pabo of Zij-instroom PO - Voor de basisschool.
- Lerarenopleiding of Zij-instroom VO - Voor 2e of 1e graads.
- PDG-traject - Specifiek voor vakmensen in het mbo.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen tweedegraads en eerstegraads?
Het verschil zit in de klassen waaraan je les mag geven. Een tweedegraads bevoegdheid geeft recht om les te geven in de onderbouw van havo/vwo, het hele vmbo en het mbo. Een eerstegraads bevoegdheid is breder: daarmee mag je ook lesgeven in de bovenbouw (eindexamenklassen) van havo en vwo.
Kan ik met een Pabo-diploma in het VO werken?
Niet automatisch. Met een Pabo-diploma ben je bevoegd voor het primair onderwijs. Wil je lesgeven in het voortgezet onderwijs, dan heb je een 2e of 1e graads bevoegdheid nodig. Wel zijn er verkorte routes om je om te scholen, en mag je in het praktijkonderwijs soms wel lesgeven met een Pabo-diploma.
Hoe word ik bevoegd voor het MBO?
In het mbo heb je geen formele 'bevoegdheid' zoals in het VO, maar moet je 'benoembaar' zijn. Dit kan met een 2e graads diploma, of via een PDG-traject. Het PDG is een speciale route voor vakmensen (zonder lerarenopleiding) om hun pedagogische vaardigheden te halen terwijl ze al lesgeven.